Caster Semenya’nın AİHM Kararı ile Hukuk Mücadelesinde Kısmi Zafer

Güney Afrikalı iki kez Olimpiyat şampiyonu orta mesafe koşucusu Caster Semenya, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) tarafından 10 Temmuz 2025 tarihinde verilen karar doğrultusunda, cinsiyet uygunluk kuralları ile ilgili yedi yıldır süren hukuk mücadelesinde kısmi bir zafer elde etti. AİHM Büyük Dairesi, 15’e karşı 2 oyla, Semenya’nın İsviçre Federal Mahkemesi’nde adil bir duruşma hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Bu karar, Semenya’nın 2020 yılında Dünya Atletizm Birliği’nin testosteron seviyelerini düzenleyen kurallarına karşı yaptığı temyiz başvurusunun İsviçre mahkemesi tarafından gereken titizlikle incelenmediğini belirtti.

Ancak bu karar, Semenya’nın kariyerini büyük ölçüde etkileyen kuralları doğrudan iptal etmedi ve dava şu an yeniden değerlendirme için İsviçre Federal Mahkemesi’ne geri gönderilebilir. Semenya’nın hukuk mücadelesi, 2009 yılında Berlin’deki Dünya Atletizm Şampiyonası’nda 800 metrede altın madalya kazanmasının ardından başlamıştır. Bu zafer, 18 yaşındaki Semenya’nın cinsiyet testlerine tabi tutulmasıyla gölgelendi.

Semenya’nın, cinsiyet gelişim farklılıkları (DSD) ile doğduğu ve testosteron seviyelerinin tipik kadın aralığından daha yüksek olduğu belirtilmiştir. Dünya Atletizm Birliği, Semenya’nın durumunun diğer kadın sporculara karşı haksız bir avantaj sağladığını savunarak, 2011 yılında testosteron seviyelerini düzenleyen kurallar getirmiştir. Bu kurallar, 2019 yılında daha da sıkılaştırılmıştır. Mevcut düzenlemelere göre, DSD sporcularının 400 metre ile bir mil arasındaki yarışlarda yer alabilmeleri için en az iki yıl boyunca testosteron seviyelerini düşürmek amacıyla ilaç kullanmaları ve bu seviyeyi yarışmalar boyunca sürdürmeleri gerekmektedir.

Semenya, 2019 yılında bu kurallara karşı İsviçre merkezli Spor Tahkim Mahkemesi’nde (CAS) dava açmış, ancak olumsuz bir sonuçla karşılaşmıştır. Bunun üzerine, İsviçre Federal Mahkemesi’ne temyiz başvurusunda bulunmuş, bu başvuru da 2020 yılında reddedilmiştir. AİHM, 2023 yılında Semenya lehine bir karar vermiş, fakat İsviçre hükümeti bu kararı Büyük Daire’ye taşımıştır. En son kararda AİHM, İsviçre mahkemesinin Semenya’nın şikayetlerini yeterince incelemeyerek Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesini ihlal ettiğine karar vermiştir. Mahkeme, Semenya’ya masrafları için 80.000 avro ödenmesine hükmetmiş, ancak ayrımcılık iddialarını İsviçre’nin yargı yetkisi dışında olduğu gerekçesiyle reddetmiştir.